ديشب كه شب بيستم است گفتند امروز ششصد سوار و چهارصد سالدات روسى به انزلى وارد شده و از طرف سپهدار تلگراف شده براى چه آمده‌اند . گفته‌اند ما به تمام دول بىطرفى خود را اعلان كرده‌ايم . فقط از براى حفظ تبعهء خودمان كه در گيلان و قزوين است مىآييم و در موقع انقلاب طهران هم عده‌اى به طهران براى محافظت قونسولخانه‌ها مىرويم . سپهدار گفته است كه محافظت تبعهء شما در گيلان و قزوين به عهدهء ملت است و تا طهران هم تصرف نشده به عهدهء دولت خواهد بود . گفته است دولت روس بنابر اعلانى كه كرده است بىطرف است . ولى سه روز مهلت خواستن دولت از سپهدار علت اين بوده كه روس‌ها وارد شوند . اگر در حقيقت روس‌ها براى دست‌اندازى وارد شده باشند بر تمام ملت فرض است كه در دفع او بكوشند و [ 209 ] خواهند كوشيد . گفتند كه از ايل قشقايى و لر كوچك و بزرگ و خراسان و تبريز و نجف اشرف و اصفهان به جماعت متحصنين حضرت عبد العظيم مخابره شده است كه تا به حال گمان مىكرديم كه روس‌ها بىطرف و بىخيال‌اند . حال كه خيال مالكانه و تصرفانهء ايران را دارند ما با تمام قوا حاضريم كه با آنها جنگ نماييم و از نجف تلگراف شده است كه اگر در حقيقت خيالى دارند خبر دهيد كه خودمان كه ملا عبد اللّه و ملا كاظم باشيم به طهران [ بياييم ] و از براى جهاد حاضريم . اين دو نفر مجتهد و اعلم و طرف وثوق اهالى ايران هستند . گمانم بر اين است كه روس‌ها نتوانند اقدامى بكنند و دولت هم از طرف روس‌ها مأيوس شده باشد . ولى باز هم رأى مىدهم كه اگر روس‌ها وارد طهران شوند به هزار دستاويز مداخله به خيلى كارها خواهند نمود و طرف دولت را كه پيشرفت مقاصد خودشان است رها نخواهند نمود و ما بيچاره‌ها دوچار اشكالات سخت خواهيم شد . مقتدر نظام كه سردار مقتدر شده محافظت دروازهء اسبدوانى كه باغ شاه باشد با دروازهء دولت با اوست و عده‌اى هم جمعيت دارد ، مىگويند كه به شاه‌آباد رفته است .